Wały Chrobrego w Szczecinie to monumentalne, około 500-metrowe założenie tarasów widokowych położonych wysoko nad Odrą, wraz z promenadą, reprezentacyjnymi schodami, fontanną i zespołem historycznych budynków. To nie jest jeden budynek, pojedynczy bulwar ani po prostu ulica nad rzeką. Wały są jednym z najbardziej charakterystycznych fragmentów Szczecina i jednym z tych miejsc, które najlepiej pokazują portowy charakter miasta.
Jeżeli przyjeżdżasz do Szczecina pierwszy raz, warto zobaczyć je dwa razy. Najpierw od góry, stojąc na tarasie i patrząc na Odrę, Łasztownię oraz port, a potem zejść szerokimi schodami na dół i spojrzeć na cały kompleks od strony nabrzeża. Dopiero wtedy widać jego prawdziwą skalę.
Wały Chrobrego są bardziej architekturą miasta niż pojedynczą atrakcją.
- Czym właściwie są Wały Chrobrego?
- Skąd wzięły się Wały Chrobrego?
- Jakie budynki stoją przy Wałach Chrobrego?
- Schody, fontanna i charakterystyczne latarnie
- Wały Chrobrego a bulwar i Odra
- Nawigator XXI i morski charakter Wałów
- Adolf Hitler na Wałach Chrobrego
- Jak dojechać na Wały Chrobrego?
- Co zobaczyć w pobliżu?
Czym właściwie są Wały Chrobrego?
Najłatwiej powiedzieć, że Wały Chrobrego są reprezentacyjnym tarasem widokowym zbudowanym na wysokiej skarpie nad Odrą. Taras ma około pół kilometra długości i znajduje się kilkanaście metrów nad poziomem nabrzeża.
Całość została zaprojektowana jako jeden spójny układ. Mamy więc szeroką promenadę obsadzoną drzewami, dwa półokrągłe punkty widokowe, monumentalny centralny taras, pawilony, ogromne schody schodzące w stronę rzeki, fontannę oraz dwie charakterystyczne kolumny przypominające latarnie morskie.
Za plecami stoją natomiast wielkie gmachy, które tworzą charakterystyczną panoramę Szczecina widzianą od strony Odry.
I stąd bierze się pewne zamieszanie. „Wały Chrobrego” to również nazwa ulicy, przy której swoje adresy mają m.in. Politechnika Morska i Muzeum Narodowe. Nie oznacza to jednak, że Wały są po prostu ulicą. Ulica jest jednym z elementów większego historycznego założenia.
Skąd wzięły się Wały Chrobrego?
Historia tego miejsca zaczyna się tak naprawdę od fortyfikacji.
W miejscu dzisiejszych Wałów znajdował się wcześniej Fort Leopold, będący częścią umocnień Szczecina. W XIX wieku miasto przestało jednak potrzebować starych fortyfikacji. W 1873 roku rozpoczęto proces ich likwidacji i otworzyła się możliwość zupełnie nowego zagospodarowania terenów nad Odrą.
Na początku XX wieku z inicjatywy ówczesnego nadburmistrza Szczecina Hermanna Hakena rozpoczęto budowę reprezentacyjnego tarasu. Stąd wzięła się niemiecka nazwa Hakenterrasse – Taras Hakena.
Sam taras powstawał w pierwszych latach XX wieku, a w kolejnych latach dobudowywano wielkie gmachy stojące w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Po II wojnie światowej i przejęciu Szczecina przez Polskę miejsce otrzymało nazwę Wały Chrobrego, nawiązującą do Bolesława Chrobrego.
Jakie budynki stoją przy Wałach Chrobrego?
To właśnie budynki sprawiają, że cały kompleks wygląda tak monumentalnie.
Patrząc od południa, znajdziemy tutaj przede wszystkim:
- gmach Politechniki Morskiej w Szczecinie,
- Muzeum Narodowe w Szczecinie,
- Teatr Współczesny, działający w tym samym monumentalnym budynku co muzeum,
- Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki w ogromnym ceglanym kompleksie po północnej stronie Wałów.
Centralny gmach muzeum został oddany do użytku w 1913 roku. Przed wojną działało tutaj Stadtmuseum, czyli Muzeum Miejskie Stettina. Po wojnie budynek nadal zachował funkcję muzealną i obecnie jest jedną z siedzib Muzeum Narodowego.
Można również wejść na wieżę Muzeum Narodowego. Do pokonania jest ponad 200 schodów, ale nagrodą jest widok z wysokości niemal 70 metrów nad lustrem Odry. Z góry bardzo dobrze widać port, Łasztownię oraz dużą część centrum miasta.
Schody, fontanna, Herkules i dwie „latarnie morskie”
Najbardziej rozpoznawalną częścią Wałów jest centralny taras przed Muzeum Narodowym.
Z górnego poziomu w stronę Odry prowadzą szerokie, symetryczne schody. Pomiędzy nimi, niżej, znajduje się fontanna ozdobiona figurami Jana z Kolna i Wyszaka. Jeszcze niżej stoją dwie wysokie kolumny oświetleniowe stylizowane na latarnie morskie.
Na górnym tarasie znajdziemy również rzeźbę Herkulesa walczącego z centaurem, autorstwa Ludwiga Manzela.
To właśnie ten układ powoduje, że Wały tak dobrze wyglądają na zdjęciach. Taras, schody, fontanna, Odra i monumentalny gmach muzeum zostały zaprojektowane jako jedna kompozycja.
Jeżeli jesteś tutaj pierwszy raz, koniecznie zejdź na sam dół. Z góry Wały są ładnym punktem widokowym. Z dołu zaczynają wyglądać jak ogromna, reprezentacyjna brama miasta stojąca nad rzeką.
Wały Chrobrego to nie to samo co bulwar
To rozróżnienie warto zapamiętać.
Tarasy Wałów Chrobrego znajdują się na skarpie, a Bulwar Chrobrego i nabrzeże znajdują się niżej, przy samej Odrze, wzdłuż ulicy Jana z Kolna.
Te miejsca oczywiście funkcjonują razem. Możesz spacerować górnym tarasem, zejść schodami, przejść nad wodą i dalej kierować się w stronę bulwarów, Starego Miasta czy Łasztowni. Formalnie nie jest to jednak jedno i to samo.
U stóp Wałów regularnie cumują statki, żaglowce oraz jednostki wojskowe. Podczas największych wydarzeń morskich właśnie ta część nabrzeża zmienia się w jeden z centralnych punktów imprezy.
Jeżeli interesuje Cię ta część Szczecina, zobacz także nasz przewodnik co warto zwiedzić w Szczecinie podczas Żagli.
Nawigator XXI – statek, który stał się częścią krajobrazu Wałów
Z Wałami Chrobrego bardzo mocno kojarzy się również m/s Nawigator XXI, statek badawczo-szkolny Politechniki Morskiej w Szczecinie.
Jednostka ma około 60 metrów długości i została zbudowana pod koniec lat 90. Studenci uczą się na niej nawigacji, obsługi urządzeń pokładowych i siłowni, a sam statek jest również wykorzystywany do badań środowiska morskiego, pobierania próbek oraz badań dna.
Kiedy Nawigator XXI znajduje się w Szczecinie, często cumuje właśnie u stóp Wałów Chrobrego. Politechnika Morska sama określa tę jednostkę jako element krajobrazu Wałów i jeden z symboli morskiego charakteru uczelni oraz miasta.
Oczywiście nie oznacza to, że statek stoi tutaj przez cały czas. Nawigator jest jednostką badawczo-szkolną i regularnie wychodzi w morze.
Czy Adolf Hitler był na Wałach Chrobrego?
Tak. I jest to jeden z mniej przyjemnych, ale historycznie ciekawych epizodów związanych z tym miejscem.
12 czerwca 1938 roku Adolf Hitler przyjechał do niemieckiego wówczas Stettina na zjazd pomorskiej organizacji NSDAP. Jednym z głównych punktów wizyty była ogromna parada zorganizowana właśnie na Hakenterrasse, czyli dzisiejszych Wałach Chrobrego.
Według relacji z epoki przez teren przedefilowało około 47 tysięcy członków różnych nazistowskich formacji, a propaganda NSDAP twierdziła, że całe uroczystości zgromadziły nawet około 150 tysięcy ludzi.
Hitler odwiedził również znajdujące się przy Tarasach Hakena ówczesne Muzeum Miejskie, czyli obecny gmach Muzeum Narodowego, a później oglądał szczeciński port i stocznię z motorówki.
Zachowały się fotografie z jego wizyty na Wałach Chrobrego.
Można więc powiedzieć, że po tych samych tarasach, po których dzisiaj spacerują mieszkańcy i turyści, w 1938 roku przechodził również Hitler. Nie znalazłem natomiast wiarygodnego potwierdzenia popularnej opowieści, że konkretnie przechodził dokładnie po schodach przy fontannie, dlatego tego szczegółu nie traktowałbym jako pewnego faktu.
Jak dojechać na Wały Chrobrego?
Wały znajdują się w ścisłym centrum Szczecina, więc komunikacją miejską dojedziemy tutaj bez większego problemu.
Najbardziej charakterystyczny jest przystanek „Wały Chrobrego” przy ul. Jana z Kolna. Zatrzymuje się tutaj przede wszystkim:
- tramwaj 6,
- w sezonie również turystyczny tramwaj 0.
Linia 6 jest bardzo wygodna, ponieważ prowadzi wzdłuż Odry, przez centrum i dalej pod Dworzec PKP Szczecin Główny. Jeżeli więc przyjeżdżasz do Szczecina pociągiem, możesz praktycznie bezpośrednio podjechać pod Wały.
Wyżej, przy reprezentacyjnych budynkach, kursują również autobusy 70 i 90. Linia 70 jedzie między innymi od Dworca Głównego przez plac Rodła, Filharmonię i dalej w rejon Wałów. W przeciwnym kierunku po centrum kursuje linia 90.
Przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualny rozkład w Jakdojade Szczecin albo na mapie przystanków i pojazdów ZDiTM, ponieważ w czasie dużych imprez nad Odrą organizacja ruchu potrafi się mocno zmieniać.
Park Żeromskiego, Teatr Polski i Łasztownia – gdzie pójść dalej?
Wałów Chrobrego nie warto traktować jako atrakcji na 15 minut.
Od północnej i zachodniej strony praktycznie zaczyna się Park Żeromskiego, jeden z największych terenów zielonych w centrum Szczecina. Można stąd pójść dalej w stronę Teatru Polskiego, Parkowej i północnych części Śródmieścia.
W przeciwną stronę można zejść nad Odrę i ruszyć w kierunku bulwarów.
Po drugiej stronie rzeki znajduje się z kolei Łasztownia z Dźwigozaurami, Morskim Centrum Nauki i Wyspą Grodzką. Przy dobrym planie można więc w kilka godzin przejść przez sporą część najbardziej charakterystycznego, nadodrzańskiego Szczecina.
Jeżeli jesteś w mieście pierwszy raz, proponowałbym trasę:
- Filharmonia,
- Zamek Książąt Pomorskich,
- Wały Chrobrego,
- zejście schodami nad Odrę,
- Bulwar Chrobrego,
- Łasztownia,
- Morskie Centrum Nauki.
To jedna z najlepszych tras na pierwsze kilka godzin w Szczecinie.
Dlaczego warto zobaczyć Wały Chrobrego?
Bo trudno znaleźć drugie miejsce, w którym w jednym kadrze spotykają się tak różne elementy Szczecina.
Z jednej strony monumentalna architektura początku XX wieku. Z drugiej Odra, port i ogromne statki. Niżej nabrzeże, na którym podczas wielkich wydarzeń cumują żaglowce i okręty. Za plecami Park Żeromskiego, a po drugiej stronie rzeki nowoczesna Łasztownia.
I właśnie dlatego Wały Chrobrego są czymś więcej niż kolejnym punktem widokowym. To fragment miasta, który bardzo dobrze pokazuje jego historię, związek z wodą i skalę dawnego portowego Szczecina.
Jeśli planujesz dłuższy pobyt, zobacz również nasz przewodnik co warto zwiedzić w Szczecinie.
